Rouwvragen aan Manu Keirse | 'Toen mijn dochters baby overleed, raakten we van elkaar verwijderd'
Leestijd: 6 minDoor Manu Keirse
Leestijd: 6 minDoor Manu Keirse
In deze rubriek stellen 'Ik mis je'-volgers hun persoonlijke vragen rondom rouw aan Manu Keirse, klinisch psycholoog en emeritus hoogleraar verliesverwerking. Lena was een drie-eenheid met haar dochter en haar dochters pasgeboren baby. Maar sinds de baby is overleden, staan ze mijlenver uit elkaar.
Beste Lena,
Het is helemaal niet zeldzaam dat familieleden die elkaar voorheen zeer nabij waren in een rouwgebeuren van elkaar verwijderd raken. De pijn van het verdriet komt in boosheid en agressie naar buiten. Die boosheid kan zich richten op iedereen, maar meestal krijgen de meest nabije personen het leeuwenaandeel van de agressie te verduren.
'Vraag je niet af wiens fout het is'
Je uit je gevoelens waar je je veilig voelt. Dat kan familierelaties zeer sterk belasten. Boosheid moeten incasseren heeft meer te maken met een goede relatie dan met een slechte relatie: hoe dichter je bij elkaar staat, hoe meer je boven op je eigen pijn de pijn en de boosheid van de andere voelt. Vraag je niet af wiens fout het is, het is enkel de schuld van de omstandigheden.
Twee mensen rouwen ook nooit op precies dezelfde manier, ook al word je allebei geconfronteerd met het sterven van hetzelfde kind. Voor je dochter gaat het om haar kind, voor jou om je kleinkind. Je kan de zwaarte van het verlies en verdriet niet wegen of meten. Als grootmoeder verlies je naast je kleinkind ook de vreugde van je dochter. Elkaar opvangen in deze omstandigheden, waarin je allebei met zwaar verlies wordt geconfronteerd, is geen eenvoudige zaak.
In mijn boek ‘Helpen bij verlies en verdriet’ schrijf ik op pagina 37: “Ouders en grootouders hebben moeite om elkaar te vinden in het verdriet na het sterven van een kind en kleinkind. De chronologie klopt niet, alle verhoudingen staan op hun kop. Grootouders verliezen niet alleen hun kleinkind, maar ook de vreugde van hun kinderen. En wie mag er dan het ‘meeste’ verdriet hebben? Moet je je eigen verdriet aan de kant schuiven om er te zijn voor je kinderen?
'Heb je wel recht op verdriet?'
Je bent ineens weer fulltime ouder, ook al is je kind volwassen, en daarnaast voel je je ook fulltime grootouder. Soms kun je niet te dicht bij elkaar komen omdat de pijn verpletterend groot is. Vrienden vragen hoe het is met je dochter, of ze het redt, maar denken er niet aan te vragen hoe je het als grootouder overleeft. Heb je wel recht op verdriet?”
Je vraag, of je moet afstand blijven nemen of juist toenadering zoeken, is een heel normale vraag waarmee heel veel grootouders zitten. Wat vooral belangrijk is dat je haar manier van afstand nemen begrijpt en haar duidelijk kunt maken dat dit niet abnormaal is. Zoek enkele mensen waarbij je met jouw verdriet terecht kunt, want je dochter zal zelf niet de ruimte hebben om daarmee adequaat om te gaan.
Vertel haar niet dat ze niet alleen is in haar verdriet en dat jij ook dagelijks dat verdriet voelt en met je meedraagt. Haar verdriet is wellicht zo groot dat ze daar tijdelijk geen boodschap aan heeft. Later is dat misschien wel weer mogelijk.
Hoe kan je peilen waaraan zij behoefte heeft? Door haar regelmatig de vraag te stellen: Is er iets waarmee ik je kan helpen? En door haar het gevoel te geven dat je haar tijdelijk afstand nemen en haar boosheid niet afkeurt, maar ziet als normale reacties in de abnormale emotionele aardbeving waarin jullie allen terecht bent gekomen.
Met genegen groet,
Manu Keirse
Laatste foto | 'Geertjes enige doel was haar kleinkind ontmoeten'
