Rouw in de dierenwereld
'Ze bleven dagenlang in de buurt van het lichaam'
Leestijd: 3 minDoor Iris Versluis
'Ze bleven dagenlang in de buurt van het lichaam'
Leestijd: 3 minDoor Iris Versluis
Mensen hebben verschillende manieren van rouwen. Ook bij dieren zien we verschillende vormen van gedrag die op rouw lijken. De Spaanse filosoof Susana Monsó houdt zich bezig met dierenethiek. In haar boek 'De olifant die geen afscheid kon nemen' geeft ze een kijkje in de wereld van dieren die verschillend reageren op het verlies van soortgenoten.
Susana: “Hoewel we geneigd zijn rouw als één emotie te beschouwen, is het in werkelijkheid een opeenvolging van meerdere emoties.” Dit geldt voor zowel mensen als dieren. We kunnen dieren natuurlijk niet vragen wat ze voelen, maar we kunnen wel naar hun gedrag kijken. Ze blijven soms bij een lichaam, zoeken naar de ander, willen minder eten of spelen, slapen onrustig of hebben extra behoefte aan de nabijheid van een ander dier.
In 2018 droeg een orka haar dode kalf dagenlang met zich mee. Susana: “Ze werd gespot terwijl ze het lichaam van haar dode kalf op haar neus balanceerde om te voorkomen dat het zonk.” Dit opvallende gedrag geeft aan dat ook dieren loslaten moeilijk vinden.
Bij apen valt het op dat ze graag bij de dode aap willen blijven. Ze willen het aanraken en verzorgen, bijvoorbeeld door te vlooien. Zo ook bij deze aap die haar kleintje verloor, schrijft Susana: “Wanneer de aap een dutje ging doen, maakte ze een dagnest en ging daar samen met het lijkje in liggen.” Het lijkt volgens haar alsof de apen tijd nodig hebben om te begrijpen dat er geen reactie meer komt van de overleden aap.
Olifanten blijven vaak bij een gestorven groepsgenoot staan of keren terug naar de plek waar die overleden is. Alsof ze een band en herinneringen met die plek hebben opgebouwd. “De olifant zoekt geen contact met het lichaam”, schrijft Susana. “De onderzoekers zagen wel dat ze dagenlang in de buurt bleven en tijd bij het lichaam doorbrachten, zelfs toen het al door aaseters werd aangevreten.”
Ook huisdieren zoals katten krijgen iets mee van een overlijden van een ander dier. Susana: “Enkel de afwezigheid van een geliefde kan al volstaan om rouw op te roepen.” Huisdieren gaan op zoek naar hun ‘maatje’ door bijvoorbeeld bij de deur te wachten en geluiden te maken. Ook worden ze vaak onrustig.
Als we dieren zien waken bij een lichaam, zoeken naar een maatje of een jong blijven dragen, voelt het bijna vanzelfsprekend om dat rouw te noemen. Toch waarschuwt de schrijfster dat we daar voorzichtig mee moeten zijn: rouw en dood begrijpen zijn niet hetzelfde. Een dier kan onrustig zijn omdat iemand weg is, zonder te beseffen dat die ander echt dood is. Daarom is het beter om te zeggen: dieren kunnen gedrag laten zien dat sterk op rouw lijkt, maar dat bewijst nog niet dat ze automatisch een doodsbesef hebben.
We delen meer met dieren dan we soms durven toegeven: hechting, gemis, zoeken. Toch rouwen mensen en dieren elk op hun eigen manier.
