Kristel (17) stopte met school om voor haar stervende moeder te zorgen: 'Achteraf besef ik pas hoe zwaar het was'
Leestijd: 8 minDoor Saskia van Berkel
Leestijd: 8 minDoor Saskia van Berkel
Kristel Biervliet (25) is pas 17 als haar moeder de diagnose terminale longkanker krijgt. Ze stopt met de havo en twee jaar lang staat Kristels leven in het teken van de zorg voor haar moeder. Haar dagen zijn gevuld met medicatie, douchen, aankleden en snel haar rijbewijs halen om haar moeder naar het ziekenhuis te kunnen rijden.
Kristel: “Ik had het gevoel alsof mijn lichaam twee jaar lang onder stroom stond. Na het overlijden van mijn moeder viel ik echt in een gat. Ik had geen diploma en had geen idee wat ik wilde gaan doen.” Kristels moeder Els overlijdt in 2020 door euthanasie, na twee jaar longkanker. Ze wordt 55 jaar. Kristel is dan bijna twintig en staat aan het begin van een nieuw leven.
Kristel groeit op met haar vader, moeder en een oudere zus. Ze kijkt met liefde terug op hun band. “Toen ik klein was, was ik echt een papa’s kindje, maar toen mijn moeder ziek werd, is mijn band met haar ook heel hecht geworden. Mijn moeder was een hele warme, liefdevolle vrouw. Ze bleef altijd positief, ook tijdens haar ziekte.”
De liefde voor kinderen zorgt ervoor dat Els op latere leeftijd kiest voor een carrièreswitch. Op haar veertigste begint ze aan de pabo en stapt over van een administratieve baan naar het onderwijs. “Dat was typisch mijn moeder. Ze ging er gewoon voor en was positief dat het zou lukken. Die positiviteit, hoe slecht het ook gaat, die heb ik echt van haar overgenomen.”
Als Kristels oma, de moeder van haar moeder, overlijdt, krijgt Els lichamelijke klachten, zoals vermoeidheid, uitvalsverschijnselen en piepende longen. De huisarts vermoedt dat het door rouw komt, die zich ook lichamelijk kan uiten. Hij stuurt haar naar een fysiotherapeut. Als een nicht na een lange tijd Els weer ziet, schrikt ze van hoe slecht ze eruitziet. Els besluit niet langer te wachten en rijdt naar de spoedeisende hulp. Kristel: “Er werden gelijk scans gemaakt. De uitslag was longkanker in stadium vier met uitzaaiingen in haar hersenen. Ik wist wat kanker was, maar niet wat het betekende. Ik weet nog dat mijn vader begon te huilen. Vanaf dat moment stond onze wereld op z'n kop.”
Ik deed alles; een hele rits medicijnen bijhouden en geven, douchen, aankleden
Op het moment van de diagnose heeft Kristel nog twee maanden te gaan tot haar havo-examen. Ze maakt haar examens wel, maar zakt. Ze besluit daarna met school te stoppen en mantelzorger voor haar moeder te worden. Ook haar vader neemt zorgtaken op zich, maar door een beperkt zorgverlof moet hij ook werken. Kristel: “Ik deed alles. Een hele rits medicijnen bijhouden en geven, douchen, aankleden. Er is nooit thuiszorg geweest.
Achteraf besef ik pas hoe zwaar het was. Maar we waren zo'n hecht gezin geworden dat we het zelf wilden doen.”
Op haar sterfbed zei mijn moeder dat ze graag meer gereisd had
Voordat het echt niet meer kan, maakt Els nog één grote reis. Haar broer woont in Orlando. Ze vliegt met Kristel naar Amerika. Kristel heeft vliegangst, maar gaat toch mee. “Ik kon haar niet alleen laten gaan. Ze wilde per se nog een keer de kalkoenbout eten in Disney World, omdat ze die zo lekker vond. Ze had weinig kracht, maar ze moest en zou dat park door om die kalkoenbout te vinden. En dat is gelukt! Op haar sterfbed zei mijn moeder dat ze graag meer gereisd had, dus ik ben extra blij dat we dit nog samen hebben gedaan.”
Terug in Nederland wordt de pijn steeds ondraaglijker en Els zegt dat ze wil stoppen. Ze kiest voor euthanasie. Er wordt een datum geprikt, een maand later: 8 juni om vier uur. “Dat was heel onwerkelijk. En wat het extra moeilijk maakte, is dat ze een soort opleving kreeg. Ze wilde ineens Surinaams fruit eten, uit haar jeugd. Dus wij door heel Nederland op zoek naar dat fruit. Ze at, lachte, genoot. Ik vroeg steeds: ‘Kijk hoe goed het gaat, weet je zeker dat je dit wil?’ Op een gegeven moment heb ik die vraag niet meer gesteld, het was te moeilijk voor haar. Ze had meer pijn dan ze liet merken.”
Na het overlijden van mijn moeder kreeg ik een paniekaanval
Op de dag van de euthanasie neemt Els met elk gezinslid apart afscheid. Els spreekt met Kristel af dat ze tekens zal sturen. “Als het lukte, zou ze veertjes achterlaten, en ik zei: als je in mijn dromen kan komen, doe het dan. Ik heb het nodig om door te kunnen.” Als Els is overleden, krijgt Kristel een paniekaanval. “Ik kon niet meer ademen. Ik dacht: gelukkig is die arts hier. Om het moment van overlijden te kunnen verwerken, heb ik EMDR gehad. Ook heb ik psychoses van mijn moeder meegemaakt. Ook daar heeft EMDR me enorm bij geholpen.”
Kristel wil mensen die een trauma hebben meegemaakt meegeven dat hulp zoeken niet zwak, maar juist sterk is. “Toen mijn moeder ziek werd, heeft ze me gelijk naar een psycholoog gestuurd om mee te praten. In het begin wilde ik niet en zegde ik stiekem af. Maar het heeft me uiteindelijk zoveel geholpen. Je bent niet gek als je naar een psycholoog gaat. Het is heel normaal om iemand nodig te hebben die niet over je oordeelt en die je handvatten geeft om mee verder te kunnen.”
Ik wist al snel dat dit mijn roeping is
Na het overlijden van Els lukt het Kristel ondanks alles om via een staatsexamen haar havo-diploma te halen. Hoe ze haar leven daarna verder moet invullen weet Kristel niet goed. Dat verandert als de uitvaartleider die de uitvaart van haar moeder leidde, langskomt voor een nazorggesprek. Kristel: “Ik had zoveel bewondering voor hoe hij dat deed, ook eerder al bij mijn opa.
Ik vroeg of ik met hem mee mocht lopen en wist al snel dat dit ook mijn roeping was. Ik weet hoe het is om aan de andere kant van de tafel te zitten, wat je wel en niet kunt zeggen tegen iemand in rouw.” Kristel schrijft zich in voor de opleiding tot uitvaartleider en is de jongste ooit die deze opleiding doet. Families reageren soms verrast op haar leeftijd. “Maar ik denk dat mensen voelen dat de oprechtheid er is. Dat telt meer dan leeftijd.”
We willen het onderwerp rouw bespreekbaar maken, maar niet op een zware manier
Inmiddels werkt Kristel bijna vijf jaar in de uitvaartbranche, bij Ename Uitvaartzorg. Haar eigen ervaring neemt ze elke dag mee. “Als de familie het wil, betrek ik kinderen bij een uitvaart, bijvoorbeeld door met ze voor de rouwauto te lopen. Ik wil ook dat er meer gesproken wordt over rouw en verlies. Daarom begin ik binnenkort met een collega een wekelijkse podcast ‘Ename spreekt’. Het gaat over rouw en met adviezen rondom een uitvaart. Mijn collega is vijftig en ik ben vijfentwintig, dus we bereiken twee generaties. We willen het onderwerp rouw bespreekbaar maken, maar niet op een zware manier.”
In haar werk begeleidt Kristel families bij het afscheid en gedenken, maar ook zelf heeft ze hier een plek voor. Een deel van de as van Els is uitgestrooid bij een speciale gedenkboom in het Luierpark in Almere. Kristel: “Het is een park waar mensen een boom kunnen planten voor een bijzonder moment. Dat hoeft geen overlijden te zijn, het kan ook een geboorte zijn.
Daardoor hangt er geen zware sfeer zoals op een begraafplaats. We kunnen de boom versieren en er is een plek om naartoe te gaan. Het voelt als een vreugdevolle plek.”
Het was zwaar, maar ik had niet anders gewild
Ook in de familie is er nog volop aandacht voor het verlies van Els. Kristel vertelt: “Mijn moeder was op 1 januari jarig. Dat maakt de jaarwisseling ieder jaar extra moeilijk. Als gezin laten we op haar verjaardag een wensballon op. Dat deden we ook toen ze ziek was en die traditie zetten we nog steeds voort. Het is een dierbaar moment om even bij haar stil te staan. En ik zie haar ook terug in andere dingen. Ik geloof dat mijn moeder mij nog steeds tekenen geeft. In de eerste nacht na haar overlijden droomde ik dat ik bij haar langs ging en dat ze me vertelde dat alles goed was. Sindsdien zie ik vaak veertjes en het engelengetal 11:11. Mijn moeder hield van engelen, waardoor dit voor mij extra bijzonder is en mij veel troost geeft.”
Terugkijkend heeft Kristel geen spijt van de jaren als mantelzorger. “Natuurlijk was het zwaar, maar ik had het niet anders gewild. Het heeft onze band hechter gemaakt en ik heb veel tijd met haar kunnen doorbrengen. Mijn moeder vond dat tijd het grootste geschenk is dat je iemand kunt geven. Omdat tijd het enige is wat je nooit meer terugkrijgt.”
