Naomi’s moeder wordt vermoord: ‘Vijfentwintig jaar na haar dood ontdekte ik pas wat er werkelijk is gebeurd’
Femicide
Leestijd: 9 minDoor Dana van Straten
Femicide
Leestijd: 9 minDoor Dana van Straten
Wanneer Naomi's moeder wordt vermoord, staat haar wereld op zijn kop. Naomi denkt dat het om een roofmoord gaat, maar jaren later, als ze zich verdiept in het politiedossier van haar moeder, ontdekt ze een heel andere waarheid: femicide.
Wanneer Naomi elf jaar oud is, verhuist haar gezin naar België. Haar vader is neuropsychiater en haar moeder werkt als zijn secretaresse. Als moeder Inez niet werkt, zorgt ze voor haar kinderen: Naomi en haar drie broers. “Mijn moeder was dol op bloemen. Die kocht ze iedere week op de markt en van jongs af aan vernoemde ze mij naar die bloemen. Ik was haar bloempje en dat verbasterde in de bijnaam Ploempje.”
Terwijl ze in België woont, blijft Naomi nog vaak logeren bij een vriendinnetje in Nederland. Daar begint zij in te zien dat de relatie tussen haar ouders complex en ongezond is. “Mijn ouders maakten voortdurend ruzie en mijn vader schreeuwde vaak. Bij mijn vriendinnetje thuis was dat helemaal niet zo. Doordat ik een nieuw referentiekader had, realiseerde ik me dat mijn moeder gebukt ging onder een heel ongelukkig huwelijk.”
De situatie thuis verergert wanneer Naomi’s vader zijn baan verliest en de spanningen toenemen. "Eigenlijk hadden mijn ouders toen uit elkaar moeten gaan, maar toen dat niet gebeurde, probeerden ze elkaar het leven zuur te maken.”
In de daaropvolgende jaren komt Naomi haar moeder geregeld huilend op de bank tegen. “Dan had ze weer ruzie met mijn vader gehad en zocht ze troost bij mij, haar enige dochter. Mijn vader was fysiek gewelddadig en mijn moeder was geïsoleerd en financieel afhankelijk. Mijn moeder was niet krachtig genoeg om te vertrekken. Huilend vertelde zij mij: ‘Ploempje, doe het anders dan ik. Blijf niet in een ongelukkig huwelijk. Kies voor je eigen talenten.’”
Als Naomi zeventien is, besluit haar moeder alsnog te scheiden. "De vechtscheiding die volgde, duurde jaren. Ik verhuisde naar Amsterdam met mijn vriend, terwijl mijn moeder met mijn jongste broer in België bleef. Vijf jaar later was de rechtszaak nog steeds aan de gang."
In die periode maakt de tweeëntwintigjarige Naomi zich grote zorgen om haar moeder en ze ziet hoe haar moeder steeds meer alcohol drinkt. Naomi blijft betrokken bij het welzijn van haar moeder Inez, die haar geregeld in Amsterdam komt opzoeken. “Op een gegeven moment gaf ze mij het boek Vaarwel Picasso. We hielden allebei enorm van schilderkunst en in dit boek schreef ze: voor mijn dochter Ploempje, geen vaarwel.”
Een paar maanden later komt moeder Inez op bezoek in Amsterdam. Ze maken samen een wandeling en gaan uit eten. "Tijdens de wandeling zei ze: ‘Ik vind het hier zo heerlijk! Ik wil terug naar Amsterdam.’ In het restaurant complimenteerde ze de kok voor zijn eten. Mijn moeder stelde iedereen altijd op hun gemak en maakte graag een praatje. Ze was vrolijk, maar ik zag ook dat het slecht met haar ging. Ik zei dezelfde dag nog tegen mijn vriend: ‘Kunnen we haar niet naar Amsterdam halen?’ Ze moest daar gewoon weg."
Twee maanden later, op 15 november, krijgt Naomi ’s ochtends een telefoontje van haar broer. "Hij vertelde dat mama was verdwenen, nadat ze de avond ervoor naar een café was gegaan." Naomi’s broer hoorde ’s nachts gerommel en vond de volgende ochtend Inez’ bontjas en tas op de bank. Moeder Inez is niet thuis. Naomi voelt dat er iets niet klopt en spoort haar broer aan om direct naar de politie te gaan. “Het was een hele koude winter in 1996. Een paar maanden later werd voor de laatste keer de Elfstedentocht gereden. Dat mijn moeder haar bontjas op de bank had laten liggen, was voor mij een teken dat er iets niet aan de haak was.”
“De politie nam de vermissing in eerste instantie totaal niet serieus. Mijn moeder stond namelijk bekend als iemand die wel eens een borreltje dronk.” Naomi neemt direct de trein naar Vlaanderen en begint, samen met haar broers, haar eigen zoektocht. "Ik deed geen oog dicht en kreeg geen hap door mijn keel.”
Naomi en haar broers zoeken de omgeving af en gaan met een speurhondenteam de bossen in. De politie neemt de vermissing nog steeds niet serieus en de broers en zus raken wanhopig. “Op een gegeven moment herinnerde mijn broer zich dat hij in de nacht van haar vermissing een auto had gehoord op de oprit. Ik dacht: ik ga eens in de tuin kijken, want misschien heeft hij wel iets geraakt.” Naomi vindt daar inderdaad een plastic onderdeel van een auto naast een paaltje op de oprit. Haar broers brengen het auto-onderdeel naar de politie, terwijl Naomi zelf weer terugreist naar Amsterdam. Geconfronteerd met het bewijs slaat de politie eindelijk alarm en gaat op zoek naar Inez.
"Een aantal dagen later, twee weken na de verdwijning van mijn moeder, ging de telefoon in mijn appartement in Amsterdam. Mijn vriend nam op en ik zag zijn gezicht wit wegtrekken. Hij zei: ‘Ze is gevonden.’ Ik wist meteen dat ze overleden was. Ik was ontroostbaar en schreeuwde van verdriet. Ik was hysterisch. Het was alsof de hele wereld instortte.”
'Men probeerde een manier te vinden om mijn moeder, het slachtoffer, de schuld te geven'
Niet alleen het lichaam van Inez wordt gevonden, ook de daders worden opgespoord. "Mijn moeder was die avond in een lokaal café twee jonge jongens tegengekomen en zij boden haar een rit aan naar huis. Daar hebben ze mijn moeder verkracht en toen zij zichzelf probeerde te verweren, hebben ze haar doodgeschopt. Nadat mijn moeders lichaam was gevonden, hebben de jongens bekend.” Om hun misdaad eruit te laten zien als een roofmoord, hebben de daders het lichaam van Inez, samen met een televisie en een videorecorder, in hun auto in een kanaal gedumpt. Jarenlang gelooft Naomi dit verhaal: dat haar moeder door een roofmoord om het leven is gekomen.
Naomi belandt na het overlijden van haar moeder in een diep dal. Inmiddels heeft ze al jaren geen contact meer met haar vader en haar relatie loopt stuk. "Na de rechtszaak zochten mijn broers en ik ieder onze eigen manier om met het verlies van onze moeder om te gaan. We spraken nauwelijks met elkaar over haar dood, omdat het te pijnlijk was. Ik voelde me vaak alleen en geïsoleerd, mede omdat veel leeftijdsgenoten afstand hielden. Mijn verlies was te ongemakkelijk en te gruwelijk voor hen om te begrijpen."
Naomi koopt een tweedehands piano en speelt opnieuw de liederen van haar jeugd. "Na zeven jaar niet gespeeld te hebben stofte ik de klassieke stukken af die ik vroeger voor mijn moeder speelde. Dat gaf mij zoveel troost. De helende kracht van muziek heeft mijn leven gered."
Naomi verdiept zich in haar muziek en leert gitaar te spelen. Ze stopt haar studie en gaat op wereldreis. Na anderhalf jaar keert Naomi terug naar Nederland. Ze gaat werken, krijgt een nieuwe relatie en wordt moeder. Na de geboorte van haar dochtertje speelt Naomi liedjes voor haar en ze raakt geïnspireerd om dit ook op kinderdagverblijven en scholen te doen. “Ik werd uiteindelijk muziekdocent en theatermaker voor kinderen. Ik noemde mijzelf De Liedjestovenaar en hielp kinderen hun stem te ontdekken.”
Hoewel Naomi gelukkig is met haar leven, wordt ze nog vaak geconfronteerd met haar verleden. "Na de relatie met de vader van mijn dochter had ik meerdere relaties. Toen verschillende van deze relaties onveilig voelden, besefte ik dat ik onbewust ongezonde dynamieken opzocht. Dit was een aangeleerd patroon uit mijn jeugd, doordat ik opgroeide met ruziënde ouders."
“Ik wilde uit deze dynamiek stappen en mijzelf helen. Ik moest van mezelf na mijn laatste relatie, waarin ik echt bang was, teruggaan naar de traumatische periode van mijn moeders moord om zo het patroon te doorbreken.” In het justitiegebouw in Hasselt krijgt Naomi inzicht in haar moeders politiedossier. Drie dagen lang gaat Naomi elke dag naar het politiebureau om het dossier te lezen. Daar ontdekt ze dat haar moeder niet is omgekomen door roofmoord. “Vijfentwintig jaar na haar dood ontdekte ik pas wat er werkelijk is gebeurd. Mijn broers en ik hebben na mijn moeders moord onbewust veel weggedrukt en verzacht als coping mechanisme. Mijn broers hebben mij willen beschermen voor de gruwelijke details, door deze niet te vertellen. Daardoor was ik al die jaren in de veronderstelling dat er sprake was van roofmoord, maar dat was niet het geval.”
"In het politieonderzoek werd ook een moraliteitsonderzoek uitgevoerd, waarin aan mensen die mijn moeder kenden werd gevraagd of ze een promiscue vrouw was die op zoek was naar seks. Er was veel sprake van victim blaming en seksisme: men probeerde een manier te vinden om mijn moeder, het slachtoffer, de schuld te geven. Bovendien beschreven de daders mijn moeder als iemand die seksueel hongerig was, in een poging hun straf te verminderen.”
“Het was ontzettend zwaar en confronterend om het dossier te lezen. Tegelijkertijd voelde ik ook dat er veel onduidelijkheden wegvielen en er in de plaats daarvan helderheid ontstond over deze periode.”
“Na het lezen van het dossier dacht ik meteen: hier wil ik meer mee doen. Het inzien van het dossier had mij heel veel inzicht gegeven in mijn eigen proces, maar ik dacht ook dat het verhaal anderen kon bereiken en inspireren.” Naomi creëert een muziektheatervoorstelling, Geen Vaarwel, waarin ze het verhaal van haar moeder vertelt. Het is een eerbetoon aan haar moeder en andere femicide slachtoffers, maar ook een oproep voor meer aandacht voor de slachtoffers en nabestaanden van femicide. "De media focust vaak op sensatie en de dader. Daardoor bestaan er veel vooroordelen over vrouwen die door femicide omkomen, terwijl dit niet klopt. Iedereen kan in een onveilige relatie terechtkomen en dat wordt vaak niet begrepen. Na de voorstelling zeggen mensen soms: ‘Ik dacht dat het allemaal van die tokkievrouwen waren die dit overkomt, maar dat is niet zo’. Ik portretteer mijn moeder gewoon zoals zij was: een mooie, intellectuele vrouw met haar bontjas aan en een pintje in de hand, terwijl ik een gedicht voordraag zoals zij dat vroeger altijd deed.”
“Mijn moeder was een interessante, kunstzinnige vrouw die veel meer in zichzelf en haar potentieel had mogen geloven. Ik wens alle vrouwen toe dat ze in hun kracht gaan staan, in hun talent geloven en zich niet klein laten maken. Ik denk dat de wereld dat ook nodig heeft. Vrouwen, prachtige vrouwen die het leven met beide handen aangrijpen en stevig in hun schoenen staan."
