Na haar vaders overlijden, leert de Balinese cultuur Linda anders kijken naar de dood
'De dood is onderdeel van het leven'
Leestijd: 6 minDoor Dana van Straten
'De dood is onderdeel van het leven'
Leestijd: 6 minDoor Dana van Straten
Kort nadat Linda (44) op reis is naar Bali, overlijdt haar vader. In Nederland wordt haar rouwproces overschaduwd door praktische vragen voor het regelen van de uitvaart, wat haar belemmert om goed afscheid te nemen. Terug in Bali ontdekt ze een nieuwe manier om afscheid te nemen en leert ze om over de dood te praten.
Als de vijfentwintigjarige Linda aan haar ouders vertelt dat ze zonder concrete plannen voor onbepaalde tijd met haar man naar Azië wil reizen, verwacht ze onbegrip. "Mijn ouders waren nog nooit buiten Europa geweest en hadden zelf nooit de droom om te reizen. Toch waren ze trots op mijn beslissing: ze zeiden dat het bij mij paste." Hoewel Linda afwijkt van de gebaande paden, blijft ze in contact met haar thuisfront: "Ik belde regelmatig met mijn ouders, en mijn ouders luisterden dan met een grote glimlach naar al mijn verhalen."
“De band met mijn ouders was altijd liefdevol, maar soms ook ingewikkeld.” Linda’s ouders genieten van gezelligheid, maar voor Linda ontbreekt het aan gesprekken. "Zij vonden het moeilijk om over zichzelf en over emoties te praten en daardoor miste ik diepgang." Op jonge leeftijd zoekt Linda een andere manier om dichter bij haar ouders te komen. "Ik gaf mijn ouders altijd lege boekjes en probeerde hen aan te moedigen om hun wensen en dromen daarin op te schrijven. Dit werd met vreugde ontvangen, maar ze zijn nooit ingevuld."
Terwijl Linda tijdelijk in Sri Lanka is, besluit zij een boekje te schrijven voor haar vader: "Het lukte hem niet om over zijn leven te vertellen, dus ik wilde dat voor hem doen door mooie momenten van ons samen op te schrijven." Het is een liefdesbrief van dochter aan vader.
Terwijl Linda zich steeds meer thuis voelt in Azië en nieuwe culturen ontdekt, wordt haar vader plotseling ernstig ziek. Ze keert terug naar Nederland om haar moeder te helpen bij de zorg voor haar vader. Kort daarna overlijdt hij. "Ik ben ontzettend blij dat ik dat boekje voor hem heb geschreven, net toen hij nog in staat was om te lezen."
Na het overlijden van hun vader ligt de verantwoordelijkheid voor de uitvaart grotendeels bij Linda en haar broer. "Toen kwamen we erachter dat er veel onduidelijk was over mijn vaders wensen na zijn overlijden." Linda, haar moeder en haar broer blijven niet alleen achter met verdriet, maar ook met veel vragen. "We werden compleet overrompeld door alle keuzes die we moesten maken. Er waren veel praktische zaken waar mijn broer en ik nog nooit eerder bij stil hadden gestaan, zoals het afleggen van het lichaam. We moesten gokken wat mijn vader gewild zou hebben."
Achteraf baalde ik dat ik de vragen over de dood niet al veel eerder heb gesteld
Na het overlijden van haar vader ervaart Linda hoe ongemakkelijk en moeilijk het is om over de dood te praten met anderen. Dit belemmert haar rouw. "Ik herinner me hoe ongemakkelijk ik mij voelde tijdens mijn vaders uitvaart, met al die mensen op kille bankjes achter elkaar en de tijdslimiet voor de sprekers." Ze heeft gezien hoe dat in de Balinese cultuur gaat, waar de dood verweven is in elk aspect van het leven en de ceremonies soms weken duren. "Er zijn in Bali veel rituelen voor de dood en ik maakte in Nepal voor het eerst een lijkverbranding mee. Overal waar je loopt zie je offers liggen en ruik je wierookgeuren. Alle dorpsbewoners, zelfs baby’s, zijn aanwezig bij crematies. De dood lijkt daar op een natuurlijke manier onderdeel van het leven."
Mijn broer is naar Bali gekomen met zijn gezin toen wij daar woonden. "Ik vroeg een paar Balinese vrienden om ons te begeleiden tijdens een traditioneel afscheidsritueel voor onze vader. We maakten samen traditionele bakjes die we vulden met bloemen, koekjes en foto’s. Die lieten we in de zee los."
In 2018, na zeven jaar op Bali te hebben gewoond, keert Linda samen met haar man en twee kinderen terug naar Nederland. Ze wil haar kinderen hier verder laten opgroeien, terwijl de fysieke en psychische gezondheid van haar moeder langzaam achteruitgaat. Tijdens de ziekte van haar moeder zoekt Linda zoveel mogelijk het gesprek met haar op. "We blikten vaak terug op mooie momenten. Mijn moeder nam me toen ik jong was geregeld op een doordeweekse dag mee naar de markt en daarna gingen we samen iets drinken en een taartje eten."
Niet alleen wil Linda haar band met haar moeder versterken, ze wil ook vragen stellen over de dood. "Ik wilde graag weten wat haar wensen waren, zodat ik niet, zoals bij mijn vader, moest gokken wat de beste keuzes zouden zijn." Toch lukt het opnieuw niet om dit gesprek te voeren. "Ik probeerde het, maar er was geen ruimte."
Vijf jaar later overlijdt Linda's moeder, zonder haar wensen duidelijk te hebben gemaakt. "Achteraf baalde ik dat ik de vragen over de dood niet al veel eerder heb gesteld, toen ze nog gezond was. Maar als je midden in je leven staat, is dat moeilijk."
Na het overlijden van haar moeder wordt voor Linda één ding duidelijk: ze wil zoveel mogelijk mensen bewust maken van het belang van het voeren van gesprekken over de dood en het afscheid nemen, hoe moeilijk dat ook is. "Je hebt eigenlijk niets te verliezen. Dat realiseer ik me nu pas. Ik wil mensen helpen om dit gesprek gemakkelijker aan te gaan."
Ik wil dat mensen troost bij elkaar vinden, en dat ze het leven vieren
Om dit te bereiken schrijft ze een boek voor emotioneel nalatenschap, Soulkeeper. Door middel van diverse vragen staat de lezer stil bij zijn emotionele erfenis, het overlijden en het afscheid. "In het boek kunnen mensen opschrijven wat zij prettig vinden dat er na hun overlijden gebeurt. Het opschrijven van je wensen heeft een dubbele werking: je laat nabestaanden niet achter met vragen, en het nadenken over de dood geeft ook duidelijkheid over wat je nog wilt bereiken in dit leven. Dat is van onschatbare waarde."
Linda vulde het boek ook voor zichzelf in. In haar antwoorden blikt ze terug op haar avonturen in het buitenland en laat ze zien hoe de Balinese cultuur haar eigen wensen heeft beïnvloed: "Ik wil dat er zo min mogelijk ongemak en afstand is. Ik wil dat mensen troost bij elkaar vinden, en dat ze het leven vieren. Ik zie voor mij dat er een afscheid plaatsvindt op een buitenplaats, omringd door natuur, waar mensen in een cirkel dicht bij elkaar zitten of staan. Dat is wat ik in mijn leven geleerd heb en wat ik fijn zou vinden dat anderen herinneren: vier het leven en haal eruit wat erin zit."
